Schuld en schaamte in het familiesysteem

Jolijn Fiddelaers
31 jan 2024
4 minuten om te lezen

Een thema dat vaak terugkomt in Familieopstellingen en individuele sessies: schuld en schaamte, vaak in één adem genoemd, als ze eenmaal genoemd mogen worden... Want vaak is de schuld in het systeem verborgen, vanuit schaamte. Niet handig als je zelf wil leven vanuit vrijheid!

In de Familieopstellingen van de afgelopen weken kwam het thema weer regelmatig voorbij: in je eigen kracht staan en je eigen pad gaan, succes hebben als ondernemer, de liefde helemaal aannemen, levenslust en seksualiteit laten stromen, vrije beschikking hebben over geld, daadkracht tonen... Dit blijkt lastig of zelfs onmogelijk als er 'verborgen schuld' in het systeem zit: weggemoffeld, geheim gehouden, of zelfs goed gepraat.

Maar voor jou om je vrij te voelen, innerlijke rust te ervaren en in je IK-kracht te zijn, is het essentieel dat de verborgen schuld in het systeem ont-dekt wordt.

Verborgen schuld en schaamte

Je kunt je er vast wat bij voorstellen: het ongemak om schuld te bekennen. Schuld, en daderschap, vindt zijn oorsprong vaak in situaties die gaan over 'op leven en dood' en situaties waarin misbruik wordt gemaakt van een bepaalde machtspositie.

Vanuit de dader en/of de sociale kring van de dader is er vaak een behoefte om de schuld te verhullen, te verzwijgen, te ontkennen (tegen beter weten in).

De schuld in een systeem is vaak verborgen, vanuit schaamte.

De oorsprong van schuld in het systeem ligt vaak generaties terug en is, omdat het een geheim is, moeilijk te achterhalen. In het systemisch werk, komt het echter altijd naar voren als iets dat 'erkend wil worden' binnen het systeem. Het dient zich aan, en als het zich aandient werk ik ermee.

In relatie tot schuld denk je aan wereldse gebeurtenissen als:

oorlogen, en andere situaties waarin gevochten is op leven en dood.
het koloniale verleden of slavernijverleden in een familie of van een land.
uitbuiting en discriminatie op basis van bv geloof, klasse of ras.

Maar ook in kleinere kring bijvoorbeeld:

seksueel misbruik en incest.
huiselijk geweld of verwaarlozing.
de woorden 'dood door schuld' resoneren overigens ook vaak in geval van een abortus, en zelfs een miskraam kan (verborgen) gevoelens van schuld meebrengen. Zelfdoding van een ouder, kind, broer of zus of een geliefde kan ook (onbewust) gevoelens van schuld en schaamte oproepen. Hoe kun je immers zelf 'het leven nemen' als iemand nabij het leven gelaten heeft of ontnomen is...?

In Opstellingen blijkt dat schuld door het systeem reist totdat het erkend wordt. Met als gevolg: de bekende dader is meestal niet de eerste dader. Slachtoffers worden vaak zelf weer dader en zetten het patroon voort.

De dader is vaak niet de eerste dader. Daderschap wordt doorgegeven van generatie op generatie zolang de schuld in een systeem verborgen is.

Schuld en schaamte in het familiesysteem

Bevrijden van schuld en schaamte

Om te illustreren wat er kan gebeuren als schuld en schaamte in een systeem bevrijd worden, gebruik ik een voorbeeld uit een Opstelling die we onlangs meemaakten (uiteraard deel ik dit met goedkeuring van de persoon in kwestie).

Een voorbeeld uit een Familieopstelling met representanten:

De vraagstelster wilde onderzoeken waar haar 'straalangst' vandaan kwam; ze wilde krachtiger in het leven staan. Zodra we haar IK-kracht opstelden bleek deze 'vast' te zitten. IK-kracht was niet in verbinding met de representant voor IK. Dit was precies zoals zij het zelf ervaarde in haar leven. Al gauw werd duidelijk dat de IK-kracht vrijgemaakt kon worden door in de vrouwenlijn te werken.

We brachten moeder, oma en overgrootmoeder in het veld en kwamen uit bij een koloniaal verleden. Tevens was er een half-oom van moeder (= halfbroer van oma, zoon van overgrootmoeder) die seksueel misbruik had gepleegd met enkele vrouwen binnen en buiten de familie. Dit was bekend. Hij had schuld en kon gezien worden als een dader. Hem zijn plek toe te kennen bracht wel iets teweeg in de opstelling maar de IK-kracht was nog lang niet vrij.

De Opstelling kwam pas echt in beweging toen ook de biologische vader van deze man opgesteld werd. Deze biologische vader had nooit een echte plek in het systeem mogen hebben, want het was 'geen fijne man' met het een en ander op zijn kerfstok. Mogelijk zelfs was sexueel misbruik van overgrootmoeder de oorzaak van haar zwangerschap... Vanuit schaamte werd zijn plek in het systeem ontkend. Echter, hiermee werd niet alleen deze vader maar óók zijn zoon (de zoon/halfbroer/halfoom) miskend. Over diens afkomst werd gezwegen, hoewel zijn uiterlijke kenmerken overduidelijk verraadden dat hij 'anders' was dan zijn broers en zussen...

Systemisch gezien hoort deze biologische vader gewoon bij het systeem, ongeacht zijn slechte daden.

Systemisch gezien is de zoon SLACHTOFFER van het 'geen vader mogen hebben'.

Niet veel later werd deze zoon zelf DADER binnen hetzelfde systeem dat hem slachtoffer maakte.

In een systeem wil alles meedoen, erkend worden. Daders en slachtoffers hebben hun eigen plek in het geheel.

Het allerbelangrijkste: de IK-kracht van de vraagstelster kwam uit de bevriezing en kon weer vrij bewegen. De IK-kracht was nu beschikbaar voor de vraagstelster en er werd verbinding gemaakt. De helende beweging was ingezet.

Met dit thema werd de Opstelling geopend en zo rondden we hem ook af.

Als het thema je interesseert lees dan ook het blog "Succes hebben? Dader durven zijn"

Zelf aan het werk met dit thema?

Herken je dit thema en vermoed je dat het ook in jouw leven een rol speelt? Er zijn diverse manieren om hiermee aan de slag te gaan, individueel of in een groep.

In een kort coachingstraject van 3 sessies diepen we uit waar jij in je leven tegenaan loopt en hoe dit zijn oorsprong vindt in jouw systeem. Zo'n traject bestaat uit een aantal Individuele Opstellingen, eventueel afgewisseld met een Familieopstelling met representanten (als 1 van de 3 sessies) indien dat passend blijkt.

Soms is een enkele sessie of Opstelling genoeg om tot de kern door te dringen, bv als je al goed bekend bent met het systemisch werk.

Meld je zeker ook een keer aan als representant voor een opstellingen-middag, bv in Utrecht (zie AGENDA). Representeren in een Familieopstelling geeft je veel inzicht in hoe systemen werken en het raakt altijd ook aan je eigen thema's. Het is een geweldige manier om te leren over je eigen proces en het is de meest laagdrempelige manier om kennis te maken met het systemisch werk en mijn unieke werkwijze.

Neem gerust contact op als je vragen hebt! Een intake is vrijblijvend en gratis. Ik ontmoet je graag.

Jolijn Fiddelaers

06-10331978

jolijn@shapeshift.today